Raporty

Odnawialne źródła w oczach rolników

"Jednym z czynników najsilniej różnicujących jakość życia jest poziom komfortu energetycznego, który w Polsce, w miastach metropoliach, zbliża się do standardu europejskiego, podczas gdy na obszarach wiejskich utrzymuje się niestety na poziomie postradzieckim” – wykazują Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej oraz Stowarzyszenie na Rzecz Efektywności ETA w raporcie przygotowanym pod kierunkiem prof. Krzysztofa Żmijewskiego.

Raport powstał dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Za jego treść odpowiada wyłącznie Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki.

 

Raport "Program Gospodarki Niskoemisyjnej na terenach wiejskich" [1] podaje główne problemy, jakie w zakresie wykorzystania energii pojawiają się na obszarach wiejskich. Należą do nich:

  1. przerwy w dostawie prądu;
  2. poziom napięć u odbiorców końcowych (na wsi może spadać nawet poniżej 180 V a europejski standard to 230 V);
  3. częste problemy z uzyskaniem mocy przyłączeniowej niezbędnej do prowadzenia działalności rolniczej;
  4. brak umów jakości dostawy (Service Level Agreement), który zapewniłyby gwarancję niezawodności dostaw dla obiektów wrażliwych (takich jak wylęgarnie, kurniki, dojarki itp.);
  5. przekroczony dopuszczalny poziom wartości wyższych harmonicznych (zaśmiecenie sieci) [2]

 

Rozwiązaniem tych problemów może być zastosowanie instalacji wytwarzających energię elektryczną i cieplną z odnawialnych źródeł energii (OZE).

A jak do tego rodzaju energii podchodzą rolnicy? Jakimi rodzajami instalacji OZE są najbardziej zainteresowani? Czym się kierują się wybierając konkretne OZE i jaki jest ich stan wiedzy z zakresu zużycia energii? Te pytania zadaliśmy doradcom rolnym (specjalistom ds. OZE), którzy pełnią rolę regionalnych ekspertów. Mogą się do nich zgłaszać rolnicy zainteresowani zastosowaniem alternatywnych źródeł energii w swoim gospodarstwie.

W badaniu uczestniczyło 9 doradców rolnych z województw: lubuskiego, warmińsko-mazurskiego, wielkopolskiego, podkarpackiego, łódzkiego (2), lubelskiego (2), mazowieckiego. Wszyscy znali rolników, którzy mają w swoich gospodarstwach mikroinstalacje OZE. Doradcy byli jednocześnie uczestnikami szkoleń z zakresu OZE przeprowadzanych przez Fundację na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa w ramach projektów dofinansowanych ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, posiadają zatem wiedzę z zakresu mikroinstalacji i możliwości ich zastosowania w gospodarstwach rolnych.

Doradcy szukają informacji

Z przeprowadzonych wywiadów wynika, że dla doradców rolnych głównym źródłem informacji w zakresie OZE są szkolenia, konferencje i targi. Poszerzają wiedzę także poprzez samodzielnie zdobywane informacje w internecie. Doradcy szukają informacji w internecie oraz w prasie branżowej: Czysta Energia, Agroenergetyka, Globenergia. Ważną rolę odgrywają także spotkania z firmami branżowymi oraz monitorowanie instytucji zajmujących się tematem OZE (Wojewódzkie Agencje Energetyczne, URE, IEO, ARR). Poszerzanie wiedzy i udzielanie na jej podstawie porad najczęściej utrudnia doradcom brak ogólnie dostępnych informacji na temat praktycznego wykorzystania technologii OZE i przykładowych kalkulacji poszczególnych kosztów w instalacjach OZE, a także brak stabilnego otoczenia prawnego. Doradcy wspominali też o problemie braku możliwości korzystania z bezpłatnych raportów nt. odnawialnych źródeł energii napisanych przystępnym językiem podręczników (ze względów ekonomicznych w niektórych ośrodkach doradztwa rolniczego nie ma prenumeraty miesięczników z zakresu OZE oraz możliwości wykupywania płatnych raportów nt. OZE).

W jakie instalacje i z jakich powodów inwestują rolnicy

W ocenie doradców, wśród kryteriów, jakimi kierują się rolnicy podejmując decyzje o budowie instalacji OZE, dominują przede wszystkim kwestie finansowe. Rolnicy, którzy decydują się na taką instalację, oczekują, że będzie im się ona opłacała. W związku tym istotną rolę odgrywają wszelkiego rodzaju dotacje, które zmniejszają koszt inwestycji. Według doradców część rolników traktuje OZE jako dodatkowe źródło dochodu. Kwestia bezpieczeństwa energetycznego pojawia się w świadomości rolników, ale już na dalszym miejscu, jako mniej istotna w porównaniu z zyskiem lub oszczędnościami. Czasami OZE jest dla rolników sposobem na zagospodarowanie odpadów. Rzadko zdarza się, że decyzja o takiej inwestycji jest realizacją zaGrafika - brak prąduinteresowań i pasji.

Urządzenia OZE najczęściej instalowane przez rolników to kolektory słoneczne. Do ich popularności przyczynia się fakt, iż chodzi o niskonakładową inwestycję z możliwością otrzymania dotacji, krótkim okresem zwrotu i o niskim stopniu ryzyka. Dużym zainteresowaniem cieszy się wśród rolników także biomasa wykorzystywana na cele energetyczne. Związane jest to z poszukiwaniem przez rolników taniego opału. Poza tym argumentem za stosowaniem biomasy jest niewysoki koszt przystosowania kotła do wsadu. Fotowoltaika jest na trzecim miejscu tej listy. Cieszy się rosnącym zainteresowaniem rolników, choć jej rozwój hamowany jest przez wysoki koszt inwestycji. Niektórzy ankietowani wskazywali na elektrownie wiatrowe, ale najczęściej chodziło o możliwość uzyskania dodatkowych dochodów z dzierżawy ziemi pod tego rodzaju instalacje, bardzo rzadko o produkowanie energii na własne potrzeby. Niektórzy badani wspominali także o Elektrownie wodne i pompy ciepła także były wspominane, jednak mówi o nich niewielki procent zainteresowanych.

Problemy z jakością usług energetycznych

Rozbieżności pojawiły się w odpowiedziach doradców na pytanie o problemy z zaopatrzeniem gospodarstw w energię elektryczną z sieci. Większość osób, z którymi przeprowadzono rozmowy, nie dostrzegała problemu tzw. blackoutów. W ich opinii, jeżeli przerwy w dostawie prądu występują, związane są głównie z gwałtownymi zdarzeniami atmosferycznymi takimi jak huragany czy powodzie albo z remontem sieci. Ponadto wskazywali, iż w zdecydowanej większości gospodarstwa rolne są już wyposażone w agregaty prądotwórcze, które stanowią rozwiązanie tego typu problemów. Należy jednak zauważyć, że większość uczestników badania mieszka na terenach o dość dobrze zorganizowanej sieci energetycznej i z tego wynikać może brak zgłoszeń o tego rodzaju problemach.

Natomiast dwóch z 9 doradców zaznaczyło, że przerwy w dostawie energii na terenach wiejskich w ich regionie są częste. Dodatkowym problemem jest ich zdaniem obniżenie jakości usługi energetycznej w okresie szczytowego zapotrzebowania na energię. Powoduje to zakłócenia pracy urządzeń w gospodarstwach rolnych. Jeden z rozmówców zaznaczył, że spadkom napięcia energii można zapobiec poprzez zastosowanie UPS (układu podtrzymywania sieci), jednak jest to przydatne tylko w przypadku urządzeń domowych. Inni upatrują szansę na rozwiązanie tego typu problemów w zastosowaniu lokalnych instalacji wykorzystujących źródła odnawialne.

Energochłonność

Jako najbardziej energochłonne doradcy wskazywali następujące typy gospodarstw i prowadzone w nich procesy wykorzystujące energię elektryczną oraz ciepło:

  • uprawy szklarniowe (doświetlanie roślin oraz ogrzewanie szklarni),
  • chów trzody chlewnej (wentylacja pomieszczeń, a mniejszym stopniu przygotowanie pasz),
  • chów drobiu (ogrzewanie zimą, wentylacja i klimatyzacja pomieszczeń latem),
  • agroturystyka (podgrzewanie wody, ogrzewanie pokoi).

Najmniej energochłonnych procesów zidentyfikowano dla gospodarstw zajmujących się chowem bydła mięsnego. Doradcy zwracali również uwagę na znaczne wykorzystanie paliw, szczególnie w następujących typach gospodarstw: uprawy polowe i rolnictwo ekologiczne.

Na pytanie na temat najbardziej i najmniej energochłonnych procesów wykorzystujących energię elektryczną oraz ciepło w różnych typach gospodarstw doradcy udzielali odpowiedzi w oparciu o własne doświadczenia oraz gospodarstwa, z jakimi mieli do czynienia. Należy mieć na uwadze, że energochłonność poszczególnych branż jest związana z wielkością i intensywnością prowadzonej działalności. Wentylacja pomieszczeń przy niewielkiej liczbie trzody chlewnej pochłania mniej energii niż przy chowie na dużą skalę.

Poziom wiedzy może być różny

Jeśli chodzi o świadomość rolników związaną z efektywnym wykorzystaniem urządzeń w rolnictwie i ograniczaniem kosztów zużycia energii zdecydowana większość doradców odpowiedziała, że jest ona bardzo niska. Ich zdaniem rolnicy podejmują co prawda działania z zakresu termomodernizacji, zastosowania energooszczędnych systemów oświetleniowych, jednak kwestie ograniczenia przekroczeń mocy zamówionej oraz kompensacja mocy biernej są im najczęściej zupełnie nieznane. Co więcej, niektórzy spośród ankietowanych doradców rolnych także nie mają szerokiej wiedzy na ten temat i sami zgłaszają chęć jej poszerzenia.

Natomiast wg niektórych doradców rolnych rolnicy nie powinni mieć większych problemów z określeniem zużycia energii elektrycznej w swoich gospodarstwach. Najłatwiej jest im zdobyć informacje na temat średniego miesięcznego/rocznego zużycia energii oraz kosztów zużycia energii. Dane te mogą być przez nich zidentyfikowKolektor slonecznyane na podstawie faktur. Z drugiej strony, inni doradcy zaznaczali, że w swojej praktyce zawodowej spotykają się z rolnikami, którzy nie potrafią czytać faktur za energię.

Roczny koszt zużycia nośników energii oraz zużycia energii na cele grzewcze w rozbiciu na poszczególne paliwa jest możliwy do zidentyfikowania w przypadkach, gdy rolnik chce otrzymać zwrot podatków od paliw i prowadzi ewidencję tego rodzaju zakupów. Trudniejsze jest określenie rozdziału pomiędzy kosztami /zużyciem energii na własne i produkcyjne potrzeby/. Liczniki podaja zbyt ogólne dane, aby móc to uszczegółowić.

Sieć Danych Rachunkowych Gospodarstw Rolnych

Warto podkreślić, że każdy z Wojewódzkich Ośrodków Doradztwa Rolniczego prowadzi Sieci Danych Rachunkowych Gospodarstw Rolnych - FADN (z ang. Farm Accountancy Data Network), gromadzącą dane rachunkowe z gospodarstw rolnych. Funkcję Agencji Łącznikowej FADN pełni Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy, który zbiera między innymi wszystkie dane od WODRów. Podstawą prawną Polskiego FADN jest Ustawa o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych z gospodarstw rolnych z 29 listopada 2000 r. z późniejszymi zmianami (Dz. U. Nr 3 z 2001 r. poz. 20). Ustawa weszła w życie z dniem uzyskania przez Polskę statusu członka Unii Europejskiej, tj. 1 maja 2004 roku.

Warto przy tym zaznaczyć, że „ustalony rozmiar próby Polskiego FADN, zaakceptowanej przez Komitet Krajowy i Komisję Europejską liczy 12 100 gospodarstw, które reprezentują około 738 tys. towarowych gospodarstw rolnych znajdujących się w polu obserwacji Polskiego FADN. Corocznie w  komputerowej bazie danych Polskiego FADN gromadzone są dane rachunkowe z ponad 12 tys. gospodarstw. W próbie Polskiego FADN znajdują się zarówno gospodarstwa indywidualne, jak i gospodarstwa osób prawnych, głównie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i rolnicze spółdzielnie produkcyjne. Każde gospodarstwo rolne charakteryzowane jest przez zestaw liczący nawet około dwóch tysięcy danych rachunkowych”.[3]

Z informacji od doradców rolnych wynika, że w programie FADN uczestniczą jedynie wybrane gospodarstwa rolne z każdego z województw. Jeśli chodzi o dodatkowe informacje dotyczące zużycia energii, niektórzy z badanych zaznaczali, że rolnicy mogliby bez trudu określać ilość zużytego w ich gospodarstwach paliwa.

Należy podkreślić, że uzyskanie informacji na temat zużycia energii zdaniem doradców jest także uzależnione od wielkości gospodarstw oraz zamożności rolników. Im większe gospodarstwo, tym określenie jego energochłonności jest bardziej prawdopodobne.

Źródła informacji

Najpopularniejszymi i najbardziej przydatnymi źródłami informacji, po jakie sięgają rolnicy w celu poszerzenia swojej wiedzy na temat odnawialnych źródeł energii są szkolenia, wyjazdy studyjne, informatory rolnicze, dobre praktyki (zwłaszcza przykłady sąsiadów), targi, wystawy, spotkania z przedstawicielami firm. Wyraźny skutek w przekonywaniu do zastosowania OZE w swoim gospodarstwie odgrywają wizyty studyjne oraz rozmowy z tymi, którzy zdecydowali się skorzystać z tego rodzaju OZE. Ważną rolę w tym aspekcie spełnia także wojewódzki ośrodek doradztwa rolniczego, jako organizator wydarzeń edukacyjno-informacyjnych, ale również instytucja umożliwiająca kontakt z doradcą rolnym.

Z badań FDPA wynika, że potrzebne są dalsze akcje informacyjno-edukacyjne dotyczące instalacji OZE. W ostatnich miesiącach rolnicy odwiedzający doradców rolnych pytają np. o szczegóły programu dotacyjnego NFOŚiGW „PROSUMENT” i możliwości otrzymania dofinansowania na konkretne odnawialne źródło energii. Tego typu pytania potwierdzają rosnące zainteresowanie mieszkańców wsi „zieloną energią”.

 

Lista specjalistów ds. OZe i PPK ds. OZE znajduje się na stronie:

www.bio-gazownie.edu.pl

 Bela siana

Raport przygotowała Fundacja na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa

ul. Gombrowicza 19, 01-682 Warszawa,

tel. (48 22) 864 03 90, fax (48 22) 864 03 61; 

fdpa@fdpa.org.pl, www.fdpa.org.pl

W ramach swoich projektów Fundacja stale doszkala i wyposaża w materiały informacyjno-edukacyjne specjalistów ds. OZE oraz Powiatowe Punkty Konsultacyjne ds. OZE (PPK ds. OZE), które znajdują się w każdym powiecie ziemskim w Polsce i świadczą usługi informacyjne i doradcze z zakresu OZE.

 

Przypisy:

[1] K. Żmijewski (red),Program Gospodarki Niskoemisyjnej na terenach wiejskich, Warszawa 2014, s.3.

[2] Tamże

[3] http://www.ierigz.waw.pl/prace-badawcze/fadn - dostęp dn. 30.05.2014.

Zobacz pozostałe raporty
Wyszukiwarka
Kanał Youtube
 
Facebook
Zamknij

Ten serwis internetowy wykorzystuje pliki cookies.

Używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. do celów reklamowych i statystycznych. Mogą stosować je też współpracujące z nami firmy - m.in. reklamodawcy.

W przeglądarce internetowej, w której otwierasz nasz serwis możesz zmienić ustawienia dotyczące cookies.

Korzystając z tego serwisu bez zmiany ustawień dotyczących cookies wyrażasz zgodę na ich używanie i zapisywanie w pamięci urządzenia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce prywatności.